Deze site maakt gebruik van cookies om te functioneren zoals verwacht. Door verder te gaan, gaat u akkoord met onze cookie policy.
Accepteren en sluiten

Folder Stand van zaken biodiversiteit

De natuurlijke biodiversiteit op aarde is in in het verleden al een aantal keren zeer sterk achteruit gegaan. Waarschijnlijke oorzaken waren klimaat- en zeespiegelveranderingen, meteorietinslagen en vulkaanuitbarstingen. Na elke achteruitgang ontstond elke keer weer opnieuw een grote verscheidenheid aan soorten en ecosystemen. Zo'n herstelproces duurde steeds vele miljoenen jaren.

Sterke achteruitgang

De biodiversiteit op aarde gaat nu opnieuw sterk achteruit. Dit keer is de mens de oorzaak. Zo tast de mens leefgebieden van soorten aan, door onder meer boskap, wegenaanleg, visserij en handel in bedreigde diersoorten. Daarnaast reizen soorten met de mens mee en brengen elders inheemse soorten in gevaar. En ook omdat het klimaat verandert door het energiegebruik, neemt de biodiversiteit af. Herstel van de biodiversiteit op aarde zal weer vele miljoenen jaren gaan duren.

Het verschil met de rampen in de prehistorie is dat de ramp nu intelligentie heeft. De mens weet wat het gevolg is van zijn daden. Daarom zijn er wereldwijd afspraken gemaakt voor behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit (Biodiversiteitsverdrag). Zo is afgesproken dat de achteruitgang zo snel mogelijk, uiterlijk 2020, wordt verminderd (wereldwijd) of gestopt (binnen de Europese Unie).

Nederland

Voor zover bekend zijn er sinds 1900 minstens 614 diersoorten uit Nederland verdwenen. Niet alleen de wolf vroeger, en nu de paling. Maar ook veen onbekendere diersoorten, waaronder relatief veel waterorganismen. Vooral veel reptielen, paddestoelen en dagvlinders zijn verdwenen. Typisch Nederlands aandoende vogels, zoals de aalscholver, trekken over de hele wereld en als hun stop- of overwinterplekken bedreigd worden, zien we ze hier niet meer terug. Overigens zijn van veel andere soortgroepen geen exacte gegevens beschikbaar.

In bepaalde gebieden komen ook weer soorten terug. Dit is onder meer het gevolg van maatregelen gericht op natuurbescherming, -herstel en -ontwikkeling of door een schoner milieu. Dankzij gerichte maatregelen zijn in Nederland bijvoorbeeld vetblad, aalscholver, vleermuissoorten, muurhagedis en kerkuil weer toegenomen en zijn soorten als raaf, bever en otter opnieuw geïntroduceerd.

Daarnaast komen er in veel gebieden ook soorten bij die daar oorspronkelijk niet voorkwamen. Bijvoorbeeld omdat soorten met de mens zijn meegereisd (exoten) of omdat soorten verhuizen als gevolg van de klimaatverandering. Sommige exoten blijken zich hier zo goed thuis te voelen dat zij de oorspronkelijk aanwezige soorten verdringen.

Wereldwijd

Wereldwijd sterven soorten momenteel snel uit. Een soort wordt als 'uitgestorven' beschouwd als deze meer dan vijftig jaar niet meer op aarde is waargenomen. Eenmaal uitgestorven soorten komen niet meer terug.

De bedreiging van de biodiversiteit blijft niet beperkt tot soorten. Het verlies aan soorten hangt vaak samen met de achteruitgang van ecosystemen en leefgebieden, in oppervlakte of in kwaliteit. De hoeveelheid tropisch regenwoud is bijvoorbeeld slechts een fractie van wat het honderd jaar geleden was en veel koraalriffen worden ernstig bedreigd.

Binnen soorten bestaat zeer veel genetische variatie. Bij kleiner wordende populaties gaat ook veel van die algemeen aanwezige genitische diversiteit verloren.

Wie houdt de biodiversiteit in de gaten?

Voor de aarde als geheel:

  • United Nations Environment Programme (UNEP) van de Verenigde Naties
  • World Conservation Monitoring Centre (WCMC)
  • World Conservation Union (IUCN): stelt rode lijsten op met wereldwijd bedreigde soorten

Voor zeeën en oceanen:

  •  International Council for the Exploration of the Sea

Voor de Europese Unie:

  • European Environment Agency
  • European Topic Centre on Biological Diversity

Voor Nederland:

  • Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)
  • NCB/Naturalis: heeft veel informatie over soorten, ook historische informatie. Voor de interpretatie van de actuele gegevens over de Nederlandse soorten is dit van groot belang.

Kunnen we de biodiversiteit nog redden?

Ja, dat kan. We hebben bewezen dat we bijvoorbeeld door natuurbescherming (nationale parken, natuurgebieden, zeereservaten, maar ook fokprogramma’s in dierentuinen en botanische tuinen) soorten die bijna zijn uitgestorven nog kunnen redden. We weten ook heel goed hoe we ecosystemen weer kunnen herstellen, zolang de soorten niet uitgestorven zijn.

Na het herstel kan een woestijn bijvoorbeeld weer mooie natuur worden waar zelfs gewoon duurzame landbouw bedreven kan worden. Dat is met projecten in de Sahel bewezen. We kunnen ook de manier waarop we onze producten maken en oogsten aanpassen en zorgen dat we niet te veel grondstoffen meer nodig hebben.

Hoe zit het in Nederland?

Formeel is de Waddenzee een natuurmonument. Ook op het vasteland worden Nederlandse natuurgebieden, duinen en landschappen beschermd. Maar omdat er veel snelwegen en gebouwen zijn, kunnen dieren niet meer van het ene leefgebied naar het andere doorsteken. Ook zijn er boeren die steeds vaker rekening houden met de planten en dieren die de randen van hun landbouwgebied bewonen. Elf van deze boeren bedrijven deden zelfs mee met Wereldbiodiversiteitsdag, en stelden hun boerderijen open voor publiek.

Is het erg als een Nederlandse pad uitsterft? We hebben toch zoveel dieren?

Het vervelende is dat we het antwoord op deze vraag vaak niet hebben. Dat komt omdat we nog heel veel niet snappen over de precieze rol van een soort in een bepaald ecosysteem. Wat we wel weten is dat als meer en meer soorten verdwijnen, die ecosystemen steeds zwakker worden, en uiteindelijk zelfs kunnen instorten. Daarom willen we alle soorten behouden. Dat heet het voorzorgprincipe. Als je niet weet wat de gevolgen zijn, maar je hebt een goed vermoeden dat die ernstig zijn, dan kan je het maar beter niet doen. Het kan zijn dat de pad in kwestie juist zorgt dat de ooievaar in dit gebied blijft komen. Of dat deze pad insecten opeet die verder geen andere natuurlijke vijanden hebben. Als die pad nu uitsterft, zou er bijvoorbeeld een keverplaag kunnen ontstaan. Of, voor hetzelfde geld, blijkt deze pad een stofje in zijn lichaam te hebben dat helpt tegen Alzheimer of een andere nare aandoening. Dat zouden we toch niet willen missen?

 

Folder Biodiversiteit in Nederland (6 submappen)
Folder Biodiversiteit in de wereld (1 submap, 2 items)