Biodiversiteit.NL - De Nederlandse overheid en Biodiversiteit

Beleidsprogramma Biodiversiteit 2008-2011

2012-02-16T17:34:22Z

Deze sectie beschrijft het beleidsprogramma ‘Biodiversiteit werkt: voor natuur, voor mensen, voor altijd'. Hierin geeft het Kabinet aan wat in de periode 2008-2011 de prioriteiten zijn om aantasting van biodiversiteit aan te pakken en duurzaam gebruik van biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen te bevorderen. Samenwerking tussen departementen en met andere overheden en maatschappelijke actoren staat daarbij centraal. Het beleidsprogramma versterkt de focus van lopende beleidsactiviteiten voor biodiversiteit. Het is het Nederlandse antwoord op verscheidene signalen vanuit de wetenschap en de maatschappij.

Op mondiaal niveau heeft de Millennium Ecosystem Assessment aangetoond dat de biodiversiteit en de daarmee samenhangende ecosysteemdiensten in toenemende en ernstige mate worden bedreigd. Dit brengt ook het realiseren van de mondiaal afgesproken Millennium Development Goals (MDG's) in gevaar. De MA roept op tot ambitieus beleid met extra aandacht voor marktconform instrumentarium. Het vierde Assessment Report (2007) van het Intergovernmental Panel for Climate Change (IPCC) geeft aan dat klimaatverandering al een waarneembare invloed heeft op biodiversiteit. Bij verdere temperatuurstijging van 2-3 graden loopt zo'n 20 tot 30% van de planten- en diersoorten het risico uit te sterven.

Op Europees niveau verschenen een Mededeling en Actieplan inzake behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit(2006). Daarin worden lidstaten uitgenodigd om het Actieplan om te zetten in nationaal beleid. Daarnaast heeft ook het IUCN Nederlands Comité (IUCN NL) op nationaal niveau een tien-puntenplan gepresenteerd met stappen die men nodig acht om te komen tot behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit, nationaal en internationaal. Het beleidsprogramma hanteert deze documenten nadrukkelijk als referentiekader en inspiratiebron.

Het Kabinet geeft met dit beleidsprogramma mede invulling aan de EU-doelstelling om het biodiversiteitsverlies binnen de EU in 2010 te hebben gestopt. Tegelijk heeft het Kabinet goede nota genomen van de zorg van de Europese Commissie dat lidstaten op zich hebben genomen om in 2010 het verlies van biodiversiteit te stoppen, maar dat het niet waarschijnlijk is dat deze doelstelling wordt gehaald. Afgaand op huidige aantallen soorten op zogenaamde rode lijsten en de wijze waarop wij produceren en consumeren, deelt het Kabinet deze zorg ook voor Nederland. Het is duidelijk dat er ook na 2010 sprake is van een flinke, immer urgenter wordende beleidsopgave om biodiversiteit te behouden en duurzaam te gebruiken. De criteria voor duurzaamheid zullen daarbij steeds aan de nieuwste (wetenschappelijke) inzichten moeten worden getoetst. Het Kabinet heeft besloten de taskforce ‘Biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen' op te dragen om advies uit te brengen over de Nederlandse inzet voor de periode na 2010, en daarbij ook een voorstel te doen voor afrekenbare doelstellingen en taakstellingen.

Met het beleidsprogramma ‘Biodiversiteit werkt: voor natuur, voor mensen voor altijd' geeft het Kabinet mede uitwerking aan de derde pijler van het kabinetsbeleid, zoals verwoord in het Coalitieakkoord: een duurzame leefomgeving, om de wereld beter achter te laten dan we haar aantroffen. Het Kabinet beseft dat zijn beleidsinzet alleen effect zal hebben als veranderingen door de Nederlandse samenleving en daarbuiten worden gedragen. Een eerste aanzet hiervoor is gegeven in het Beleidsprogramma van het kabinet ‘Samen werken, samen leven', waar onder andere de instelling van een taskforce ‘Biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen' is aangekondigd. Met dit beleidsprogramma wil het Kabinet de maatschappelijke betrokkenheid voor behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit verder versterken. Belangrijk daarbij zijn ook een grotere maatschappelijke bewustwording en zichtbaarheid van de waarden en functies van biodiversiteit voor mensen. Dit wordt dan ook een belangrijk doel in communicatie en educatie over biodiversiteit. Ook wil het Kabinet op een aantal prioritaire thema's de coherentie en interdepartementale samenwerking verder vergroten en andere overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties uitnodigen bij te dragen aan realisering van de prioritair gestelde doelen. Deze prioriteiten zijn ingebed in een context van reguliere activiteiten die binnen de bestaande (internationale) bestuurlijke kaders voortgezet worden.

Interdepartementaal Programmateam Biodiversiteit (IPB)

2012-02-07T14:20:04Z

Samenwerken voor biodiversiteit

Om het Nederlandse biodiversiteitsbeleid effectief toe te passen, werken alle departmenten binnen de overheid nauw samen. Voor dit doel werd in 2008 het Interdepartementaal Programmateam Biodiversiteit (IPB) opgericht. Het IPB is verantwoordelijk voor effectieve uitvoering van Biodiversiteit Werkt: voor natuur, voor mensen, voor altijd, Beleidsprogramma 2008-2011. Dit betreft zowel de biodiversiteit wereldwijd als in ons eigen land. Het IPB is ook verantwoordelijk voor de vertaling van aanbevelingen en andere bevindingen van de Maatschappelijke Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen in uitvoeringsprogramma's voor de lange termijn.

In het IPB is voor iedere prioriteit een themacoordinator aangesteld vanuit de deelnemende departmenten. Ieder themacoordinator kan zich laten bijstaan door een Themagroep bestaande uit ambtenaren die aan het betreffende thema werken (‘1e schil’) en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven (2e schil'). Zo werken we allemaal samen voor behoud en duuraam gebruik van biodiversiteit.

Organisatie

(per april 2010)

Momenteel nemen de volgende departementen deel aan het IPB: het ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV, coördinerend departement), Buitenlandse Zaken (BuZa), en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM). Het IPB wordt technisch en administratief ondersteund door Agenstchap NL (voorheen SenterNovem). Leden van het IPB:

Henk de Jong (LNV), Programmamanager;
Marian Hopman (LNV) en Theo de Gelder (LNV), Programmasecretarissen;
Antje van Driel en Omer van Rentherghem (BuZa), themacoordinator voor Handelsketens en Biodiversiteit;
John van Himbergen (VROM), themacoordinator Betalen voor Biodiversiteit en Ecosysteemdinesten;
Gert Eshuis (VROM), themacoordinator voor Biodiversiteit Werkt;
Ferrant de Haan (LNV), themacoordinator voor Ecologische Netwerken;
Robert-Jan Croonen (LNV), themacoordinator voor Marine Biodiversiteit and Duurzame Visserij;
Jieles van Baalen (LNV), themacoordinator voor Kennis voor Biodiversiteit;
Cathrien de Pater (LNV), themacoordinator voor Communicatie voor Biodiversiteit;

Agendaleden: Co-secretarissen Maatschappelijke Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen:

Arthur Eijs (VROM),
Erik van Zadelhoff (LNV)

De dagelijkse ondersetuning wordt verzorgd door een Kernteam onder leiding van Henk de Jong, bestaande uit: Marian Homan, Brigitte van Elburg, Theo de Gelder, Cathrien de Pater, en Reshma Soebhag.

Wilt u op de hoogte blijven? Meld u dan aan bij www.bio-wie.nl, de contact-database voor werkers aan biodiversiteit

Thema's in het beleidsprogramma 2008 - 2011

2012-02-07T14:20:04Z

Om de benodigde extra impulsen te concretiseren kiest het Kabinet er in de periode 2008 tot 2011 voor om te focussen op vijf inhoudelijke prioriteiten. Deze prioriteiten richten zich op het verduurzamen van het gebruik van biodiversiteit en ecosysteemdiensten, op het beschermen van kwetsbare en waardevolle biodiversiteit en op het verbeterde beheer van mariene ecosystemen. Daarnaast kiest het Kabinet voor drie prioriteiten ter ondersteuning van de inhoudelijke prioriteiten. Deze gaan over nieuwe coalities, kennis en communicatie voor biodiversiteit. Met deze inhoudelijke en ondersteunende prioriteiten legt het Kabinet ook Nederlandse accenten bij de implementatie van de Mededeling en Actieplan van de EU over biodiversiteit en bij de uitvoering van internationale en bilaterale verdragen en partnerschappen.

Inhoudelijke prioriteiten

Het Kabinet wil prioriteit geven aan het verduurzamen van economische ketens en het incorporeren van het beslag op biodiversiteit (of het goed beheer daarvan) in prijzen van producten en diensten. Daarnaast wil het Kabinet bevorderen dat we beter gebruikmaken van de voordelen die biodiversiteit ons kan bieden in productieprocessen, met name ook binnen de landbouw. Tegelijkertijd realiseert het Kabinet zich dat een dergelijke aanpak pas op de langere termijn effectief is, en dat behoud van biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen ‘elders' niet alleen via duurzame handel kan worden verzekerd. Daarom is juist op de korte termijn urgente actie nodig om zowel binnen Nederland als zeker ook wereldwijd biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen te behouden daar waar de bedreigingen het grootst zijn. Het Kabinet richt zich dan ook de komende 4 jaar op het realiseren en verbeteren van ecologische netwerken en op het bevorderen - samen met internationale partners en maatschappelijke organisaties - van de ontwikkeling van nieuwe financiële instrumenten. Speciale aandacht is er voor mariene biodiversiteit, zowel ten aanzien van onze eigen zeeën (Waddenzee en Noordzee) als de oceanen. Bedreiging van mariene biodiversiteit en uitputting van natuurlijke hulpbronnen (vis) zijn zo mogelijk nog urgenter en complexer dan op het land. Een extra impuls is hier de komende jaren nodig om duurzaam beheer en bescherming te bevorderen.

Aan biodiversiteit gerelateerde internationale overeenkomsten die door Nederland zijn geratificeerd

2012-02-07T14:20:04Z

Nederland werkt in een breed internationaal kader actief samen aan het stoppen van het verlies aan biodiversiteit wereldwijd. Daarbij kunnen we verschillende mijlpalen onderscheiden:

De totstandkoming van het VN-Biodiversiteitsverdrag (CBD) in 1992. Dit verdrag heeft een drievoudige doelstelling: behoud van biodiversiteit, duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen die we er aan ontlenen, en een eerlijke verdeling van opbrengsten van het gebruik van genetische bronnen. Inmiddels is deze doelstelling onderdeel van de eerder genoemde Millennium Development Goals.
De afspraak die wereldleiders in 2002 in Johannesburg maakten om in 2010 te komen tot een belangrijke vermindering van het verlies van biodiversiteit.
Het besluit van de Europese Unie om het verlies aan biodiversiteit - binnen de EU - in 2010 helemaal een halt toe roepen. Met deze scherpe ambitie neemt de Europese Unie wereldwijd de leiding in de aanpak van de aantasting van biodiversiteit. In 2006 heeft de Europese Unie in een Commissiemededeling en Actieplan uitgewerkt hoe het dit wil bereiken (zie tekstkader).

Voor een aantal aspecten zijn aparte afspraken gemaakt, onder andere op het gebied van het beperken van risico's van grensoverschrijdend verkeer van genetisch gemodificeerde organismen (Het Biosafety-protocol onder de CBD), duurzame visserij en Access and Benefit Sharing. Tot slot is het relevant te melden dat Nederland de afgelopen jaren veel heeft geïnvesteerd in biodiversiteit in de Europese regio, onder andere gericht op de verdere ontwikkeling van het Pan-Europees Ecologisch Netwerk (PEEN) en de integratie van biodiversiteit in economische sectoren. Ook in bilaterale contacten met landen zoals Roemenië, Bulgarije, Rusland en Oekraïne heeft de daar aanwezige en voor Europa zo belangrijke biodiversiteit steeds een belangrijke plaats gehad. Met landen die inmiddels zijn toegetreden tot de EU,worden de relaties op het gebied van biodiversiteit niet langer bilateraal, maar binnen de EU vormgegeven.

10 Europese doelstellingen:

Biodiversiteit en de EU

Bescherming van de meest belangrijke habitats en soorten van de EU.
Behoud en herstel van biodiversiteit en ecosysteemdiensten van het platteland van de EU.
Behoud en herstel van biodiversiteit en ecosysteemdiensten van het mariene milieu van de EU.
Versterking van de bijdragen van de regionale en territoriale ontwikkeling aan de biodiversiteit van de EU.
Substantiële vermindering van de impact van invasieve soorten en genotypen op biodiversiteit van de EU.

De EU en de mondiale biodiversiteit

Substantiële versterking van de effectiviteit van de internationale governance voor biodiversiteit en ecosysteemdiensten.
Substantiële versterking van het draagvlak voor biodiversiteit in (de bijdrage van) het ontwikkelingsbeleid van de EU.
Substantiële vermindering van de impact van internationale handel op de mondiale biodiversiteit en ecosysteemdiensten.

Biodiversiteit en klimaatverandering

Bevorderen van adaptatie van biodiversiteit aan klimaatverandering.
Substantiële versterking van de kennisbasis voor behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit binnen de EU en mondiaal.

Bron: Europese Commissie, 2006. Mededeling van de Commissie ‘ Het biodiversiteitsverlies tegen 2010 - en daarna - tot staan brengen. De ecosysteemdiensten in standhouden in het belang van de mens.'

Biodiversiteitsbeleid 1994-2007

2012-02-07T14:20:04Z

Nederland heeft in 1994 het Biodiversiteitsverdrag geratificeerd en dat via diverse beleidsprogramma's en wetgeving uitgewerkt. Het nationale beleid is onder meer verwoord in opeenvolgende natuurbeleidsnota's, nationale milieubeleidsplannen en in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Concrete voorbeelden zijn: ‘Strategisch plan van aanpak biologische diversiteit' (1995), ‘Natuur voor mensen, mensen voor natuur' (Nota natuur, bos en landschap in de 21e eeuw; 2000)', ‘Bronnen van ons bestaan' (2002), het ‘Internationaal Beleidsprogramma Biodiversiteit 2002-2006' (BBI, 2002), het ‘Meerjarenprogramma Ontsnippering' (2004), de ‘Beleidsbrief Agrobiodiversiteit' (2004), de beleidsnota 'Invasieve exoten' (2007) en de beleidsstrategie 'Leefgebiedenbenadering' (2007).

De inzet binnen Nederland richt zich enerzijds op het realiseren van voldoende bescherming van de biodiversiteit, gericht op het behoud van soorten, populaties en habitats. Daarbij hoort een ambitieuze implementatie van nationale en Europese afspraken (bijvoorbeeld de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn) en een voortvarende aanpak van milieucondities en waterkwaliteit, die momenteel op veel plekken in Nederland nog onvoldoende is om behoud van biodiversiteit te garanderen. Anderzijds wordt ingezet op het bijdragen aan een transitie naar duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, behoud van biodiversiteit en het integreren van biodiversiteit in economische sectoren. Duurzaam gebruik van biodiversiteit in landbouw, bosbouw, visserij en door andere sectoren in Nederland is niet alleen een bijdrage aan behoud, het biedt ook talrijke economische kansen. Ook wordt, bijvoorbeeld via het landschapsbeleid, ingezet op gebiedsgerichte maatregelen en verevening van kosten en baten van herstel van biodiversiteit.

Parallel aan het BBI richtte het transitieprogramma ‘Behoud van biodiversiteit en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen' (transitie) uit het vierde Nationaal Milieubeleidsplan (NMP 4) zich vanaf 2001 op het ondersteunen en faciliteren van de onderliggende maatschappelijke veranderingsprocessen. De transitie, onder regie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, richtte zich samen met het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en andere departementen op de lange termijn en heeft geïdentificeerd kansrijke ontwikkelingsrichtingen voor effectief biodiversiteitsbeleid. Deze transitie kon daarmee agenderend en voedend werken voor het BBI en de daarin opgenomen uitvoeringsprojecten. De evaluatie van de transitie in 2006 concludeerde dat aanpak en focus goed waren maar dat het programma te klein was opgezet voor zijn ambities. Om die reden wordt een nieuw werkprogramma voor de transitie inhoudelijk en organisatorisch geïntegreerd in de uitvoering van voorliggend beleidsprogramma en de aanpak van de taskforce ‘Biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen'.

Tot slot is de Toekomstagenda Milieu relevant. De ambitie hiervan is om bij te dragen aan behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen uitgewerkt in een aantal concrete acties. Daarbij staat het betrekken van overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties centraal.