Betalen voor biodiversiteit en ecosysteem diensten

Eén van de onderliggende oorzaken van biodiversiteitsverlies is het publieke karakter van biodiversiteit. In veel gevallen geldt: iedereen kan er bij, en het is gratis. Dat hangt samen met de geringe erkenning van de betekenis en waarde van ecosysteemdiensten en het ontbreken van afdoende financieringsmechanismen hiervoor. Maatschappelijke kosten worden niet in prijzen van producten verwerkt die ten koste van biodiversiteit zijn geproduceerd. Meestal leidt dit tot overmatig gebruik en achterwege blijven van investeringen in behoud van de capaciteit van ecosystemen om goederen en diensten te blijven leveren (‘Tragedy of the Commons'). In ontwikkelingslanden geldt bovendien vaak dat de allerarmsten het meest afhankelijk zijn van natuurlijke hulpbronnen, maar onvoldoende mogelijkheden hebben om te investeren in duurzaam beheer. Biodiversiteit een nadrukkelijker en expliciete plaats geven in economische en monetaire afwegingen is daarmee direct verbonden met armoedebestrijding.

Er zijn verschillende oplossingsrichtingen mogelijk om de economische mechanismen die leiden tot biodiversiteitsverlies weg te nemen:

• Betere regulering van eerlijke verdeling van de opbrengsten en toegang tot biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen,waarbij eigendoms- of gebruiksrechten gewaarborgd worden.
• Het duidelijk beprijzen van en betalen voor producten en diensten die door ecosystemen worden geleverd. Markten voor biodiversiteit en daarmee samenhangende goederen en diensten bieden kansen voor duurzamer beheer. Hier liggen grote kansen, onder meer in relatie tot internationale afspraken over het mitigeren van klimaatverandering door het tegengaan van ontbossing en degradatie van venen.
• Het stellen van eisen aan (resterend) onduurzaam beslag op biodiversiteit middels bijvoorbeeld compensatie.

Het Kabinet zal langs al deze lijnen activiteiten ontplooien. Het kan dat echter niet alleen en is afhankelijk van internationale samenwerking en van de samenwerking met maatschappelijke organisaties. Met de partners zal worden nagegaan welke organisatie- en participatiestructuur (governance), formele en informele afspraken - nationaal en internationaal - nodig zijn voor het succesvol implementeren van vormen van betalen voor biodiversiteit en hoe die gerealiseerd kunnen worden. Het Kabinet wil daarbij meer gebruik maken van marktconforme instrumenten voor behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit. In het coalitieakkoord is aangegeven dat het Kabinet de eigen ambitieuze doelstellingen in pijler 3 in belangrijke mate wil realiseren door nieuwe vergroeningsmaatregelen. In het beleidsprogramma ‘Samen werken, samen leven' is verder aangegeven dat onduurzaam gebruik van biodiversiteit dient te worden gecompenseerd. Om die reden wordt aparte aandacht besteed aan de ontwikkeling en implementatie van compensatie-instrumentarium.