Ecologische netwerken: Uitvoeringsprogramma

Centrale doelstelling en strategie

De centrale doelstellin van deze prioriteit is het hoofd te bieden aan de aantasting en versnippering van leefgebieden van soorten, zowel binnen Nederland als in internationaal verband.

Om deze doelstelling te realiseren, hanteert het kabinet de volgende strategie binnen Nederland:

• Het verbeteren van beheer en samenhang van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) (inclusief Natura 2000-onderdelen);
• Bevordering van milieu- en waterkwaliteit ten behoeve van de EHS;
• Het inzetten van aanvullend actief soortenbeschermingsbeleid;
• Het anticiperen op klimaatverandering.

In internationaal verband past het kabinet de volgende strategie toe:

• Het hand in hand laten gaan van economische ontwikkeling met een duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen en bescherming van ecologische netwerken;
• Het ondersteunen van projecten die bijdragen aan ecoregionale ontwikkeling met netwerken als kernelement;
• Bevordering van erkenning van het concept "ecologische netwerken" in internationale kaders;
• het ondersteunen van de uitvoering van nationale ontwikkelingsstrategieën en National Environmental Action Plans waar ecologische netwerken een rol in spelen in OS-partnerlanden die milieu als sector voor samenwerking hebben gekozen door middel van dialoog met nationale overheden en afstemming met andere donoren.

Accenten binnen Nederland

Beheer en samenhang van de EHS en Natura 2000

Door realisatie van Natura 2000-gebieden, wil het kabinet op het Nederlandse grondgebied bijdragen aan behoud van soorten en habitats die vanuit Europees perspectief bijzondere waarde hebben. Daartoe worden onderstaande activiteiten ondernomen.

• Het aanwijzen van 162 Natura 2000-gebieden op land en 5 Natura 2000-gebieden op de Noordzee (uiterlijk in 2010).
• Het opstellen van beheerplannen voor de Natura 2000-gebieden. Deze zijn uiterlijk in 2013 gereed.

Hiervoor (exclusief het opstellen van beheerplannen voor Noordzeegebieden) heeft LNV circa 37 miljoen euro beschikbaar  voor de periode 2008-2012. Voor het opstellen van beheerplannen voor Noordzeegebieden heeft VenW circa 3,7 miljoen euro begroot voor de periode 2009-2017.

Daarnaast wil het kabinet een goede ruimtelijke bescherming van de EHS. Daartoe worden uiterlijk in 2009 de hierna genoemde activiteiten uitgevoerd.

• De "Spelregels EHS" worden verankerd in de AMvB Ruimte.Daarnaast worden de "spelregels EHS" met de provincies geëvalueerd.
• De midterm review van het ILG wordt uitgevoerd en er wordt op grond daarvan bezien of vanaf dat moment een verschuiving van beheer naar verwerving zal worden nagestreefd.
• Bij herbegrenzingen van de EHS - conform de "Spelregels EHS" - wordt rekening gehouden met het effect op Natura 2000-gebieden.

Milieucondities EHS en Natura 2000

Met het oog op het bereiken van een goede kwaliteit van EHS- en Natura 2000-gebieden streeft het kabinet enerzijds naar een uniforme sturingssystematiek voor natuurkwaliteit en anderzijds naar een daarop gerichte inzet van instrumenten. Daartoe worden onderstaande activiteiten uitgevoerd.

• LNV en provincies keuren de nieuwe sturingssystematiek goed en provincies vertalen de oude natuurdoelensystematiek naar de nieuwe sturingssystematiek. Beide activiteiten zijn uiterlijk in 2009 uitgevoerd.
• Het kabinet stelt in het kader van de Kaderrichtlijn Water (KRW) uiterlijk eind 2009 de stroomgebiedbeheersplannen (SGBP's) voor de Rijn, Maas, Schelde en Eems vast voor de periode 2009-2015. In de SGPB's worden onder andere de KRW-maatregelenpakketten samengevat die moeten bijdragen aan een goede oppervlakte- en grondwaterkwaliteit. Dit draagt bij aan behoud van de biodiversiteit in watergebieden en aan verbetering van watercondities in Natura 2000-gebieden. De ontwerp-SGPB's liggen nu ter inspraal. Zoals aangegeven in de bijlage over SGPB's bij het ontwerp van het Nationaal Waterplan (NWP), worden de investeringskosten voor aanvullende KRW-maatregelen voor de periode 2010-2015 geschat op 2,3 miljard euro (voor rijk en regio). De kostenomvatten onder andere 678 miljoen euro die VenW voor de periode 2010-2015 heeft begroot voor het "Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren".
• LNV voert uiterlijk in 2009 de midterm review van de ILG-contracten uit. De voortgang van de verdrogingsbestrijding van de TOP-lijstgebieden maakt daarvan deel uit.

Leefgebiedenbenadering

De leefgebiedenbenadering impliceert gebiedsgericht soortenbeleid en kan worden gezien als aanvulling op het gebiedenbeleid van de EHS en Natura 2000. Voor de uitvoering van de leefgebiedenbenadering heeft LNV 17,1 miljoen euro gereserveerd voor de periode 2008-2013. Om de doelstelling te realiseren wordt onderstaande activiteit ondernomen.

• Provincies stellen uiterlijk in 2009 uitwerkingsplannen op. Daarin staat hoe het leefgebiedenbeleid vorm wordt gegeven en met welke maatschappelijke partners. Op basis van de plannen maken LNV en de provincies in het kader van ILG heldere afspraken voor periode 2010-2013.

Klimaatverandering en adaptatie in Nederland

Het kabinet streeft - vanuit veiligheidsoogpunt - naar het regionaal of lokaal niveau vergroten van de klimaatbestendigheid van gebieden en het realiseren van meervoudig ruimtegebruik dat bijdraagt aan biodiversiteitsdoelen. Ook streeft het kabinet naar klimaatbestendiger natuurdoelstellingen. Mede naar aanleiding van het advies van de Deltacommissie ("Samenwerken met water"). De volgende activiteiten worden hiertoe uitgevoerd.

• VROM ondersteut thans vijf pilotprojecten op het gebied van veiligheid, wateroverlast of -tekort, en waterkwaliteit, in combinatie met natuur ("Natuurlijke klimaatbuffers") en stelt in de periode 2008-2012 nog eens 15 miljoen euro beschikbaar voor aanvullende projecten.
• VenW brengt in het kader van het NWP uiterlijk in 015 in beeld waar water- en natuurdoelen elkaar kunnen versterken.
• LNV laat, met het oog op het ontwikkelen van klimaatbestendiger natuurdoelstellingen, met reguliere kennisgelden een reeks beleidsondersteunende onderzoeken uitvoeren die uiterlijk in de periode 2008-2010 zijn afgerond. LNV stelt daarvoor circa 500.000 euro beschikbaar.
• In 2015 wordt het Natura 2000-doelendocument geëvalueerd, onder andere in verband met klimaatverandering.
• In het kader van het NWP worden oplossingen verkend voor de zandhonger in de Oosterschelde en worden besluiten genomen over verziltingsmaatregelen voor het Volkerak-Zoommeergebied (uiterlijk 2009).
• LNV heeft uiterlijk in 2009 de zogeheten ARK-agenda (ARK: Adaptatie Ruimte en Klimaat) uitgewerkt met het oog op het identificeren van prioritaire ecosystemen, gebieden en adaptatiestrategieën voor biodiversiteit. De ARK-agenda zal opgaan in de maatregelen die gaan voortvloeien uit het advies van de Deltacommissie.

Accenten in internationale samenwerking

Realiseren ecologische netwerken wereldwijd

De doelstelling van het kabinet is om in (pan-) Europees verband en met partnerlanden daarbuiten te komen tot ecoregionale ontwikkeling met daarin waardevolle ecologische netwerken als kernelement. Dit is mede ingegeven door de noodzaak te anticiperen op klimaatverandering. Onderstaande activiteiten dragen bij aan het realiseren van de doelstelling.

• Ondersteuning van internationale initiatieven zoals het verlenen van steun aan en het leveren van inbreng in internationale initiatieven, zoals de CBD-Working Group on Protected Areas.
• Bijdragen aan de realisering van het netwerkconcept voor wetlands en vogeltrekroutes (flyways). Dit omvat mede een beleidsondersteunend onderzoeksproject (gereed in 200(), waarvoor LNV 50.000 euro beschikbaar stelt.
• LNV financiert ondersoeksprojecten in het kader van een Pan- Europees Ecologisch Netwerk (PEEN). Deze zijn in 2009 gereed. LNV heeft hiervoor 600.000 euro beschikbaar gesteld.
• LNV is medeorganisator van de PAn-European Conference on Ecological Networks (eind 2009) (LNV-bijdrage 40.000 euro).
• LNV initieert in 2009 een haalbaarheidsonderzoek voor een internationale ecologische Rijncorridor. (LNV-bijdrage 30.000 euro).
• Het Matraprogramma van BuZa kan financieel bijdragen aan Oost-Europese initiatieven waarbij een ecologische aanpak een belangrijk component is.
• Via het bilaterale kanaal kan het toepassen van een ecoregionale aanpak door overheden in Ghana, Ethiopië, Sri Lanka, het Amazonegebied, Guatemala, Vietnam en Bolivia, rekenen op steun van BuZa/OS voor een geprogrammeerd bedrag van circa 28 miljoen euro.
• Voor de bijdrage aan een omvangrijk grensoverschrijdend (vijf landen) ecoregionaal initiatief in Zuidelijk Afrika om het verlies aan biodiversiteit aan te pakken wordt in principe 8 miljoen euro uitgetrokken (periode 2010-2015). Dit indien aan voorwaarden is voldaan van lokaal ownership en een goede verhouding tussen armoedebestrijding, duurzaam gebruik van natuurliijke hulpbronnen en natuurbeheer.
• Via het multilaterale financieringskanaal van het Global Environmental Facility (GEF), stelt BuZa/OS jaarlijks ongeveer 20 miljoen euro beschikbaar, waarvan 6,8 miljoen euro specifiek voor behoud van biodiversiteit.
• Uit het budget voor het Medefinancieringsstelsel (MFS) ontvangen Nederlandse milieu-NGO's financiële bijdragen waaruit in verschillende mate activiteiten met een biodiversiteitscomponent worden ondersteund. Tot 2011 is hieraan in de lopende ondersteuning vanuit BuZa/OS-budget circa 57 miljoen euro toe te rekenen. Verder zullen betrokken departementen in het kader van het beleidsprogramma samenwerking versterken teneinde ecoregionale ontwikkeling en ecologische netwerken in de internationale context beter te kunnen faciliteren en ondersteunen. Dit zal gebeuren in samenwerking met maatschappelijke organisaties.