Uitvoeringsprogramma Handelsketens en biodiversiteit

Centrale doelstelling en strategie

De centrale doelstelling van deze prioriteit is dat op termijn alle grondstoffen uit natuurlijke hulpbronnen of uit de natuur die we in Nederland gebruiken - of deze nu in Nederland of in het buitenland worden betrokken- duurzaam zijn geproduceerd. Binnen die duurzaamheid zijn behoud en duurzaam gebruik van ecosysteemfuncties en biodiversiteit belangrijke factoren.

Om bovenstaande doelstelling te realiseren, hanteert het kabinet de volgende strategie:

• voortzetten en versterken van verduurzaming van handelsketens middels het actief inspelen op kansen door te faciliteren, te stimuleren, convenanten af te sluiten, criteria te ontwikkelen of in algemene termen randvoorwaarden te creëren;
• inzetten op actieve uitwisseling tussen ketens op het terrein an biodiversiteit en zorgen dat ketens van elkaar leren;
• een extra stimulans geven waar biodiversiteit als onderdel van geIntegreerde duurzaamheid te weinig aandacht krijgt;
• als marktpartij eisen stellen aan producten in het kader van duurzaam inkopen.

In de uitvoering wordt nauw aangesloten bij het kabinetsbeleid op het gebied van verduurzaming van ketens, zoals vastgelegd in: de "Kabinetsvisie Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2008-2011" (Tweede Kamer 2007-2008, 26485, nr. 53); de kabinetsreactie op het SER-advies "Duurzame globalisering: een wereld te winnen" (Tweede Kamer, 2008-2009, 26485, nr. 62; "Een zaak van iedereen; een toelichting op de inzet ten aanzien van landbouw, rurale bedrijvigheid en voedselzekerheid in ontwikkelingslanden" (Tweede Kamer, 2007-2008, 31250, nr. 14); en de toekomstige Tweede Kamerbrief over non-trade concerns en handel (2009, in voorbereiding).

Accenten binnen Nederland

Afspraken over de benodigde transitie

e doelstelling van het kabinet is te komen tot afspraken met het bedrijfsleven voor 2011 over de wijze waarop duurzaam gebruik van biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen gerealiseerd kan worden. Daartoe worden onderstaande activiteiten ondernomen.

• De Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen zal het kabinet adviseren over mogelijke afspraken met het bedrijfsleven uiterlijk in 2011. De Taskforce is in januari 2009 geïnstalleerd en zal onafhankelijk advies uitbrengen (zie ook prioriteit "Nieuwe coalities voor biodiversiteit"
• Het kabinet stelt een nationaal programma inzake het duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen op, in reactie op de "Thematische strategie duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen" gepubliceerd door de Europese Commissie in 2005. Het kabinet is voornemens dit nationaal programma in 2009 gereed te hebben.

Om het aandeel (aantoonbaar) duurzaam hout dat op de Nederlandse markt wordt verbruikt in 2011 tot minimaal 50% te laten stijgen, worden onderstaande activiteiten ondernomen.

• Half 2009 wordt een stakeholdersbijeenkomst georganiseerd waar zal worden besproken hoe het aandeel duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt kan worden vergroot met als einddoel duurzaam bosbeheer. Er zullen afspraken worden gemaakt over hoe knelpunten kunnen worden opgelost die de productie van, de handel in en het gebruik van duurzaam hout belemmeren.
• Daarnaast wordt via het Initiatief Duurzame Handel (IDH, zie box) ondersteuning aan de houtketen gegeven in Brazilië en Indonesië waarmee het aanbod gecertificeerd hout zal toenemen. BuZa/OS draagt 8.6 miljoen euro bij tot 2014. Daarmee zal een oppervalk van 5.7 miljoen hectare gecertificeerd bos worden gerealiseerd en zal 1 miljoen hectare in proces van certificering zitten.

Duurzaam inkopen door de overheid

Het kabinet wil vanaf 2010 duurzaam inkopen. Van de ketens die in het beleidsprogramma aan de orde zijn, is vooral de houtketen relevant. Het doel van de rijksoverheid is dat vanaf 2010 alleen nog duurzaam geproduceerd hout wordt ingekocht. VROM heeft hiervoor tot en met 2011 een budget beschikbaar van 450.000 euro per jaar. Om de doelstelling te bereiken zullen onderstaande activiteiten worden ondernomen.

• Er wordt een database opgesteld voor inkopers met alternatieven voor bekendere houtsoorten.
• Inkopers worden geïnformeerd en getraind over de huidige inkoopcriteria.
• Aannemers worden geïnformeerd over de noodzaak van gebruik van duurzaam hout.
• In het kader van duurzaam inkopen worden houtcertificatiesystemen getoetst door de houtinkoopcommissie, de Timber Procurement Assessment Committee.

Bevorderen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

In het kader van het kabinetsbrede beleid op het gebied van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) wil het kabinet voor 2011 een impuls geven aan de aandacht voor biodiversiteit. Daartoe worden onderstaande activiteiten ondernomen.

• In het kader van MVO worden afspraken (convenanten) met het bedrijfsleven gemaakt over de biodiversiteitsbehoud en duurzaam beheer. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de bestaande kanalen en de daarvoor beschikbare middelen.
• Versterken van aandacht voor biodiversiteit als onderdeel van MVO in samenwerking met een aantal partijen, zoals lobal Reporting Initiative, de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling, het IDH en MVO Nederland. Hierbij zal het accent op informatie- en kennisuitwisseling liggen.
• Samenwerken met het IDH.

Accenten in de internationale samenwerking

Verduurzaming van specifieke ketens

Wat de houtketen betreft wil het kabinet duurzaam inkopen, het organiseren van de stakeholdersbijeenkomst en de inspanningen via het IDH in EU-verband een halt toeroepen aan de handel in illegaal hout als stap op weg naar duurzaamheid. Voor het realiseren van deze doelstelling is ongeveer 3 miljoen euro beschikbaar tot 2011 uit het budget van BuZa/OS. Daartoe worden onderstaande activiteiten ondernomen.

• Het Rijk steunt Maleisië in het kader van het EU actieplan Forest Law Enforcement Governance and Trade (FLEGT) door detachering van een expert bij de delegatie van de Europese Commissie in Kuala Lumpur tot eind 2009. Voorts biedt het RIjk financiële ondersteuning en expertise op het gebied van bosbouw, ketenbeheer, douaneprocedures en marketing.
• Het Rijk steunt GHana in het kader van FLEGT via bilaterale ontwikkelingssamenwerking.
• Er wordt een bijdrage geleverd aan de FLEGT-faciliteit van het European Forest Institute.
• Het Rijk ondersteunt de Europese Commissie om zo snel mogelijk met de aanvullende wettelijke maatregelen te komen om illegaal hout van de communautaire markt te weren.
• Het Rijk zet zich in voor het strafbaar stellen van de handel in illegaal hout in mondiaal verband.

Het kabinet wil de negatieve gevolgen van veenwinning op natuurgebeiden zoveel mogelijk verminderen. Daartoe worden onderstaande activiteiten ondernomen.

• In 2009 worden de knelpunten voor biodiversiteit door veenwinning, zoals het afgraven van waardevolle venen, verstoring van de waterhuishouding van aangrenzende gebieden en de invloed op het klimaat, verkend.
• Met de relevante spelers binnen de productie van substraat (inclusief potgrond) worden in 2009 de mogelijkgeden tot aanpassingen in winning (locatie en afwerking van winplaatsen) en gebruik (aandeel veen in substraat) onderzocht, als ook mogelijkheden om alternatieve grondstoffen te gebruiken en/of te ontwikkelen, rekening houdend met de behoeften in diverse teelten. Hierbij wordt voortgebouwd op bestaande kennis.
• In samenwerking met de International Peat Society, de International Mire Conervation Group en andere partners, waaronder de Nederlandse producenten, worden in 2010 mogelijke bijdragen aan oplossingen door veenmosteelt op gedegradeerde hoogveengronden onderzocht.
• De mogelijkheden tot certificering voor de minst schadelijke benaderingen op korte en lange termijn worden verkend, waar mogelijk aansluitend bij bestaande initiatieven.
• Uiterlijk in 2011 worden afspraken gemaakt met he bedrijfsleven over korte- en lange termijndoelen en wijze van realisering.

Wat de palmolieketen betreft zal het kabinet bijdragen aan het realiseren van de doelstelling van bedrijven in de keten die hebben aangegeven te zullen overgaan op 100% gebruik van duurzaam geproduceerde palmolie (gecertificeerd volgens de normen van de Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO)) in 2015 en dat wereldwijd een praktisch toepasbaar systeem van certificering van de mainstream (bulk) functioneert. Om deze doelstelling te realiseren worden onderstaande activiteiten ondernomen.

• De International Finance Corporation (IFC), het op de private sector gerichte onderdeel van de wereldbank, voert een Biodiversity and Agricultural Commodities Programme uit dat verduurzaming van de palmolie- en sojaketen ondersteunt. Dit programma maakt deel uit van de Sustainable Business Innovator waarvan Buza/OS vanaf 2009 jaarlijks 1,1 miljoen euro bijdraagt.
• Voor het versterken van integratie van kleinschalige producenten buiten de Eu in het proces van verduurzaming wordt door Solidaridad en een aantal bedrijven een ondersteuningsprogramma uitgevoerd dat met 4.8 miljoen euro voor vier jaar financieel ondersteund wordt vanuit het Schoklandfonds van BuZa/OS voor de gewassen palmolie, soja en suiker.
• Onder het huidige Medefinancieringsstelsel (MFS) van BuZa/OS is aan een aantal Nederlandse NGO's (onder andere Both Ends en OxfamNOvib) die actief zijn in de RSPO en lid zijn van de RSPO-Board reeds een bijdrage verleend tot 2010.
• LNV laat door Wageningen Universiteit (WUR) beleidsondersteunend onderzoek verrichten op het gebied van ketenverduurzaming voor zowel palmolie als soja en heeft daarvoor jaarlijks 200.000 euro beschikbaar.
• Komende jaren wordt versterking van certificering in en door ontwikkelingslanden gefaciliteerd. De vorm waarin dit zal plaatsvinden zal verder uitgewerkt worden in nauwe samenwerking met bestaande lokale instituties. Dit zal niet beperkt blijven tot palmolie, maar ook soja, biomassa en mogellijk ok vismeel zullen hierbij betrokken worden.

Met betrekking tot de sojaketen is het doel het aandeel van geïmporteerde en volgens de Round Table on Responsible Soy (RTRS) gecertificeerde sojaproducten vanaf 2011 jaarlijks te laten stijgen en een wereldwijd toepasbaar systeem van certificering voor mainstream (bulk) soja geaccepteerd te krijgen. Om de doelstelling te realiseren worden onderstaande activiteiten gericht op de palmolieketen. Dit geldt bijvoorbeeld voor het integreren van kleinschalige producenten in de keten en het biodiversiteitsprogramma van IFC.

• Vanuit het IDH dat financiering van BuZa/Os ontvangt, wordt ondersteuning verleend aan verbreding van het aantal stakeholders en landen betrokken bij de RTRS met een bedrag van 230.000 euro in 2009 en 2010.
• Uit het huidige BuZa/Os budget voor het MFS is aan Nederlandse NGO's (onder andere Both Ends, Cordaid, ICCO, IUCN NL, Solidaridad) die actief bijdragen aan de totstandkoming van de RTRS reeds financiering verleend.
• In 2009 wordt middels een pilot, uitgevoerd door IUCN NL en bedrijven, gekomen tot versterking van biodiversiteitscriteria in het RTRS-proces. Vanuit het budget voor het interdepartementale programmateam en de Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen zal hiervoor 37.500 euro beschikbaar worden gemaakt.

Voor uitwerking van verduurzaming van de biomassaketen (inclusief biobrandstoffen) wordt verwezen naar de notitie "Biomassa voor energiedoeleinden, Plan van Aanpak Biomassa Mondiaal" die als bijlage is bijgevoegd bij de Beleidsnotitie milieu en hernieuwbare energie in ontwikkelingssamenwerking (Tweede Kamer 2007-2008, 31250 en 30495, nr. 30).

Versterking samenhang en samenwerking tussen ketens

Het kabinet wil bijdragen aan een verstevigde samenhang van ketens en de samenwerking tussen de ketens voor 2011 vergroten. Daartoe zullen onderstaande activiteiten worden ondernomen.

• In samenwerking met het IDH worden leertrajecten opgezet specifiek gericht op biodiversiteit. Financiering zal zoveel mogelijk geschieden binnen bij IDH beschikbare middelen voor het programma "Intersectoraal Leren".
• In het kader van het WUR-DGIS partnerschap Competing Claims vindt onderzoek plaats naar de gevolgen van internationale handelsketens op landgebruik en biodiversiteit. Hiervoor is voor de periode van 2007-2011 een bedrag van 5 miljoen euro gereserveerd op de begroting van BuZa/OS.
• Vanuit LNV zullen in 2009 twee kennis- en uitwisselingstrajecten worden gestart met een looptijd tot 2011. Eén traject vindt plaats in samenwerking met WUR/Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO) waarvoor 100.000 euro is gereserveerd voor 2009 en 2010. Het andere traject vindt plaats in samenwerking met het International Institute for Sustainable Development en de United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) waaraan LNV 100.000 euro bijdraagt voor de periode van 2009-2010 in het kader van een onderzoekprogramma gericht op de duurzaamheidstrategieën in de internationale agrarische productieketens (inclusief hout).
• In 2009 vindt een verkenning plaats gericht op mogelijke samenwerking met bestaande ketenoverleggen, waaronder de door de Maastricht School of Management uitgevoerde ketenonderzoeken in Afrika en het door het Institue for Social Studies en de WUR begeleide overleg van onderzoeksinstellingen.

Instrumenten om duurzaamheid te bevorderen

Het kabinet zal voor 2011 een bijdragen leveren aan de ontwikkeling en inzet van instrumenten gericht op versterking van duurzaamheid en internationale handelsketens. Daartoe worden onderstaande activiteiten ondernomen.

• Op basis van de in 2009 te verschijnen notitie over Non Trade Concerns en verduurzaming van ketens, wordt een strategie uitgewerkt voor verdere inzet in internationaal verband, zoals WTO en EU.
• In 2009 wordt verkend hoe biodiversiteit kan worden meegenomen en geïntegreerd in de ontwikkeling van ISO 26000 als internationale norm voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.